Ελληνικά vs. Ξένα Πανεπιστήμια

της Ελένης Αναγνωστοπούλου

Με μια πρώτη ματιά...

Tα περισσότερα ξένα πανεπιστήμια διέπονται από τους ίδιους οργανωτικούς κανόνες ανεξαρτήτως του αν η εκπαίδευση που παρέχουν είναι δημόσια ή ιδιωτική.

Η αντίληψη πως η ανώτατη εκπαίδευση στο εξωτερικό είναι πάντα ιδιωτική και με επιβολή διδάκτρων είναι λανθασμένη. Στη Γαλλία, στη Γερμανία, στη Σκωτία όπως και σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες, η ανώτατη εκπαίδευση σε προπτυχιακό επίπεδο είναι δημόσια και δωρεάν. Η Ελλάδα δηλαδή δεν είναι μόνη στην επιλογή της αυτή. Άλλες ευρωπαϊκές χώρες όμως ακολουθούν διαφορετική μέθοδο αφού για τις σπουδές ακόμα και σε δημόσια πανεπιστήμια επιβάλλονται δίδακτρα, τα όποια σε αρκετά πανεπιστήμια κυμαίνονται σε χαμηλό επίπεδο εν είδη ενίσχυσης του πανεπιστημίου, χωρίς να αποτελούν ανασταλτικό παράγοντα για την εισαγωγή στην Τρτοβάθμια εκπαίδευση. Στην Ισπανία το κόστος της προπτυχιακής φοίτησης σε ένα δημόσιο Πανεπιστήμιο ανέρχεται σε 500 έως 1.100 ευρώ το χρόνο, ενώ τα δίδακτρα κάθε πανεπιστημίου καθορίζονται απ' τις αντίστοιχες κοινότητες, ενώ υπάρχουν και ιδιωτικά πανεπιστήμια με αρκετά υψηλότερα δίδακτρα. Στην Ιταλία τα δίδακτρα για τα δημόσια πανεπιστήμια κυμαίνονται από 600 έως 2.000 ευρώ το χρόνο. Αντιθέτως, η πρόσβαση στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση στην Αγγλία κοστίζει πολύ ακριβότερα, καθώς τα δίδακτρα κυμαίνονται ανάμεσα σε 6.000 και 9.000 στερλίνες το χρόνο, ποσό που ανεβαίνει ακόμα περισσότερο για πολίτες εκτός ΕΕ. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να σημειωθεί πως σε όλες τις χώρες όπου η τριτοβάθμια εκπαίδευση δεν είναι δωρεάν, προβλέπεται η παροχή υποτροφιών για μέρος ή το σύνολο του ποσού για φοιτητές με οικονομικές δυσκολίες.

Στην πλειοψηφία των ξένων Πανεπιστημίων το πτυχίο έχει τριετή διάρκεια (τετραετή για τις αντίστοιχες πολυτεχνικές σπουδές), ενώ το πρόγραμμα σπουδών περιλαμβάνει λιγότερα μαθήματα. Μεγάλο μέρος του βαθμού πτυχίου διαμορφώνεται από εργασίες, μικρότερες σε έκταση απ’ την ελληνική «πτυχιακή», αλλά περισσότερες σε αριθμό, μοιρασμένες στο σύνολο των ετών φοίτησης. Τέλος η σημαντικότερη διαφορά είναι βεβαίως η διάρκεια των σπουδών και η δυνατότητα επανεξέτασης στα μαθήματα: το σύστημα που ακολουθείται στην πλειοψηφία των Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων είναι η ύπαρξη τακτικής εξέτασης μία ή δύο φορές τον χρόνο, ανάλογα με το πρόγραμμα σπουδών, και μίας έκτακτης επαναληπτικής εξεταστικής τον Σεπτέμβρη. Η δυνατότητα επαναληπτικής εξέτασης υπάρχει μόνο για ορισμένο αριθμό μαθημάτων και παρέχεται μόνο μία φορά. Σε περίπτωση δηλαδή που ο φοιτητής δεν καταφέρει να περάσει επιτυχώς και την επαναληπτική εξέταση αναγκάζεται να επαναλάβει το έτος και εάν αποτύχει ξανά στις τελικές εξετάσεις μπορεί ακόμα και να διαγραφεί από το Πανεπιστήμιο. Το σύστημα βαθμολόγησης είναι διαφέρει σημαντικά, καθιστώντας έτσι δύσκολη την ακριβή αντιστοιχία του βαθμού πτυχίου από ελληνικό πανεπιστήμιο με ένα αντίστοιχο ξένο.

Η Διακήρυξη της Μπολόνια...

Η κοινή οργανωτική και εκπαιδευτική κατεύθυνση που ακολουθείται από τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια δεν αποτελεί μία απλή σύγκληση απόψεων, αλλά προκύπτει από ένα ενιαίο ρυθμιστικό πλαίσιο, όπως αυτό διαμορφώνεται από την Διακήρυξη της Μπολόνια του 1999. Η Ελλάδα εκπροσωπούμενη από τον τότε Υπουργό Παιδείας Γεράσιμο Αρσένη, έχει συνυπογράψει μαζί με άλλες 28 χώρες την Διακήρυξη. Βασικοί άξονες της Διακήρυξης αυτής, η οποία αποτελεί την γεωγραφική και εννοιολογική επέκταση της προηγούμενης Διακήρυξης της Σορβόννης του 1998, είναι οι εξής:


  • Προώθηση της κινητικότητας των νέων και της δυνατότητας εύρεσης εργασίας εντός της ΕΕ.
  • Εξασφάλιση της ποιότητας της παρεχόμενης Ανώτατης Εκπαίδευσης.
  • Καθιέρωση συμβατών και εύκολα συγκρίσιμων τίτλων σπουδών που θα αξιολογούνται όμοια σε όλη την ΕΕ.
  • Προώθηση της Ευρωπαϊκής κουλτούρας και ενίσχυση των κοινών πολιτισμικών και κοινωνικών επιρροών των ευρωπαϊκών χωρών.
  • Ίδρυση ιδιωτικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων που παρέχουν δυνατότητες πρόσθετης κατάρτισης και δια βίου μάθησης ανάλογης με αυτή που προσφέρουν τα ΑΕΙ.

Πρέπει να ξεκαθαρίσουμε πως η Μπολόνια είναι μία διακήρυξη, μία "διαδικασία" και ως τέτοια δεν παράγει δεσμευτικότητα για τα προσχωρήσαντα μέλη της, σε αντίθεση με μία διεθνή συνθήκη. Από το γεγονός αυτό πηγάζει και η δυσκολία υιοθέτησης και ενσωμάτωσης όλων των επιμέρους στοιχείων της στον εκάστοτε εθνικό χάρτη της Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Κάποια σημεία της Μπολόνια δεν έχουν εφαρμοστεί καθόλου στην Ελλάδα. Αρχικά, δεν προβλέπεται δυνατότητα απόκτησης diploma supplement (πτυχίο μεταφρασμένο σε ξένη γλώσσα, που περιγράφει εκπαιδευτικό σύστημα χώρας και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά φοίτησης), κάτι που θα μπορούσε να αποδειχθεί ιδιαίτερα βοηθητικό για τους Έλληνες φοιτητές που επιθυμούν να συνεχίσουν τις σπουδές τους στο εξωτερικό. Άλλωστε πρόκειται για μία αλλαγή που δεν θα επηρέαζε καθόλου τη λειτουργία του πανεπιστημίου, όμως έχει κολλήσει σε πρακτικά εμπόδια. Επιπλέον, δεν έχει διαμορφωθεί το ευρωπαικό πλαίσιο προσόντων, ενώ δεν έχουν συσταθεί ούτε joint programs (πτυχίο από ελληνικό πανεπιστήμιο και ξένο ή και 2 εγχώρια πτυχία), καθώς παρουσιάζουν αρκετές πρακτικές δυσκολίες στην εφαρμογή τους και υπάρχουν οι επιφυλάξεις πως ίσως οδηγήσουν σε σύνθετους αλλά αποσπασματικούς τίτλους σπουδών. Τέλος, το σύστημα των Πιστωτικών Διδακτικών Μονάδων (credits) για την απόκτηση πτυχίου στην Ελλάδα εισήχθη με τον νόμο Διαμαντοπούλου, αλλά η εφαρμογή του προμηνύεται δυσχερής, αν σκεφτούμε πως η -περιορισμένη- εφαρμογή του συστήματος αυτού αποδεικνύεται προβληματική ακόμα και στην διαδικασία αναγνώρισης μαθημάτων από το πρόγραμμα Erasmus, αφού παρουσιάζει προβλήματα και αποκλίσεις ανάλογα με την κάθε σχολή και τον εκάστοτε καθηγητή.

Απ’ τα μάτια των φοιτητών...

Οι φοιτητές των ελληνικών πανεπιστημίων εμφανίζονται ευχαριστημένοι από το επίπεδο γνώσεων και το αντικείμενο του πτυχίου τους. Το κυρίαρχο παράπονο σε σχέση με το εύρος της ύλης είναι πως ο αριθμός μαθημάτων είναι αρκετά μεγάλος και ως εκ τούτου κάποια κομμάτια της ύλης αντιμετωπίζονται σχετικά επιφανειακά στον περιορισμένο χρόνο ενός εξαμήνου. Σίγουρα υπάρχουν δυσκολίες και παράπονα καθώς οι φοιτητές στην Ελλάδα επισημαίνουν πως δεν νιώθουν προετοιμασμένοι για την είσοδο στην αγορά εργασίας.

Πάνος, απόφοιτος Ψυχολογίας του Παντείου: “Οι σπουδές μου στην Ψυχολογία είχαν ως αντικείμενο περισσότερο τις θεωρίες του χώρου παρά την καθεαυτή μελλοντική επαγγελματική μου απασχόληση. Πραγματικά δεν νιώθω έτοιμος να σταθώ απέναντι στον μελλοντικό ασθενή μου και να αντιμετωπίσω αποτελεσματικά τα προβλήματά του”.

Παρά το γεγονός αυτό, τα ελληνικά πανεπιστήμια φαίνονται να παρέχουν πιο πρακτική και εφαρμόσιμη γνώση στους φοιτητές τους. Φοιτητές ξένων πανεπιστημίων δήλωσαν πως η γνώση που αποκτούν είναι αρκετά περιορισμένη με αποτέλεσμα να χρειάζονται περαιτέρω εκπαίδευση μετά τις σπουδές τους για να ασκήσουν το επάγγελμα τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η νομική επιστήμη όπως διδάσκεται στην Αγγλία, όπου αντιμετωπίζεται ως μια θεωρητική βάση για περισσότερα επαγγέλματα πέραν της δικηγορίας και για το λόγο αυτό οι φοιτητές δεν διδάσκονται δικονομία στις προπτυχιακές σπουδές τους. Ως εκ τούτου, αν κάποιος θέλει να γίνει δικηγόρος και άρα να δώσει τις εξετάσεις για να αποκτήσει την άδεια ασκήσεως επαγγέλματος, χρειάζεται να παρακολουθήσει επιπλέον μαθήματα δικονομίας μετά το πέρας των σπουδών του.

Κώστας, απόφοιτος του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου του τμήματος Μεταλλειολόγων, εργάζεται στο Ντουμπάι: “Οι 'Ελληνες μηχανικοί είναι περιζήτητοι στο εξωτερικό. Οι ξένοι εργοδότες θεωρούν πως οι Έλληνες έχουν καλύτερη, πιο ουσιώδη και πιο πρακτική γνώση του αντικειμένου τους και μάλιστα θεωρούν τα πτυχία των ελληνικών Πολυτεχνείων πιο αξιόπιστα απ' τα αντίστοιχα ξένα”, μας λέει. “Τα ξένα πανεπιστήμια γνωρίζουν τις δυσκολίες που παρουσιάζει η απόκτηση πτυχίου στην Ελλάδα και γι' αυτό δεν απαιτούν εξωπραγματικούς βαθμούς για να σε δεχθούν σε ένα μεταπτυχιακό. Ένας βαθμός πτυχίου πάνω από 7 σε συνδυασμό με την περάτωση των σπουδών σε λογικό χρονικό μπορούν να σου εξασφαλίσουν μια θέση σε μεταπτυχιακό πρόγραμμα στα περισσότερα από τα κορυφαία ξένα πανεπιστήμια”.

Οι περισσότεροι φοιτητές ελληνικών πανεπιστημίων που δουλεύουν στο εξωτερικό μας λένε πως οι σπουδές τους δεν τους δυσκόλεψαν στην διαδικασία εύρεσης εργασίας εκτός Ελλάδος. Ένα ζήτημα παρουσιάζεται με την αντιστοιχία των πτυχίων, καθώς όπως προαναφέρθηκε το ελληνικό πρόγραμμα σπουδών διαφέρει σημαντικά απ' τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά. Ο βαθμός πτυχίου εκφράζεται σε διαφορετική κλίμακα, ενώ η διάρκεια σπουδών δεν είναι προκαθορισμένη, κάτι που τελικά δημιουργεί προβλήματα στην εκτίμηση της επίδοσης του φοιτητή. Αλλά ακόμα και αυτά με την κατάλληλη προετοιμασία και συλλογή στοιχείων (π.χ. σειρά αποφοίτησης στη γενική κατάταξη του έτους σου) πριν την αναζήτηση μεταπτυχιακού ή θέσης εργασίας στο εξωτερικό, αντιμετωπίζονται.

“Η αγορά εργασίας στο εξωτερικό ζητά συγκεκριμένα πράγματα, οπότε εύκολα προσαρμόζεσαι σε αυτήν. Το μόνο πράγμα που με κράτησε πίσω ήταν η δυσκολία μου να προσαρμοστώ σε ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα. Ήταν θέμα νοοτροπίας και όχι γνώσεων” : Νίκος, απόφοιτος της ΑΣΟΕ και υπεύθυνος e-marketing σε μεγάλο εκδοτικό οίκο στο Λονδίνο.

Απ' την άλλη οι φοιτητές ξένων πανεπιστημίων συγκαταλεγουν στα θετικά στοιχεία των σπουδών στο εξωτερικό σε σχέση με την Ελλάδα την οργάνωση των πανεπιστημίων και τη στενή σχέση φοιτητών-καθηγητών. Η προσωπική καθοδήγηση και επαφή που παρέχεται στους φοιτητές απ' τους καθηγητές τους αποτελεί ένα απ' τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα των σπουδών στο εξωτερικό. Οι τάξεις είναι ολιγάριθμες και οι καθηγητές κρατούν προσωπική και συχνή επαφή με τους φοιτητές τους. Επικοινωνούν συχνά μαζί τους μέσω mail αλλά και με συναντήσεις σε αντίστοιχες ώρες ακρόασης που διαρκούν 4-6 ώρες την εβδομάδα. Σε κάθε φοιτητή ανατίθεται ένας καθηγητής-επιτηρητής που τον παρακολουθεί και επικοινωνεί μαζί του σε όλη τη διάρκεια των σπουδών του, ανάλογα με την προσπάθεια που έγινε πέρσι στη νομική με τη “λίστα φάντασμα” που διόριζε για κάθε φοιτητή έναν υπεύθυνο καθηγητή, η προσπάθεια όμως δεν απέδωσε καρπούς.

“Μέσω αυτής της συχνής επαφής οι καθηγητές μας λύνουν απορίες, μας βοηθούν στις εργασίες μας και μας παρέχουν προσωπικές συμβουλές για το επαγγελματικό μας μέλλον, εκτιμώντας τις ικανότητες και τα ταλέντα μας. Ακόμα και ψυχολογικά μας βοηθούν σε περιόδους έντονου άγχους όπως οι εξετάσεις!”: Γιώργος, φοιτητής Πολιτικών Επιστημών στο Georgetown Univesity των ΗΠΑ.

Στο επίπεδο της οργάνωσης τα πανεπιστήμια των λοιπών ευρωπαϊκών χωρών φαίνεται πάλι να προτιμώνται. Οι σχολές είναι αυστηρά οργανωμένες, τα μαθήματα γίνονται σύμφωνα με το πρόγραμμα και χωρίς απρόοπτα, αναβολές και ξαφνικά κλεισίματα της σχολής. Οι φοιτητές έχουν συνέχεια στην διάθεσή τους τα μέσα για να διαβάσουν και να εκπονήσουν εργασίες, καθώς η σχολή όπως και οι λοιπές εγκαταστάστασεις (βιβλιοθήκες, computer labs) είναι συνέχεια ανοικτές και διαθέσιμες στους φοιτητές για διάβασμα και έρευνα, αντίθετα, δυστυχως, με την κατάσταση που επικρατεί στα περισσότερα ελληνικά πανεπιστήμια.

“Ο λόγος που άφησα τις σπουδές μου στην Ελλάδα, αν και ήταν στο αντικείμενο που με ενδιαφέρει, είναι η έλλειψη οργάνωσης του πανεπιστημίου. Χρειάζεται σημαντική προσωπική προσπάθεια και πειθαρχία για να φοιτήσει κανείς σε ελληνικό πανεπιστήμιο χωρίς να μπει στον πειρασμό να ακολουθήσει μία πιο “χαλαρή” προσέγγιση, κάτι που εγώ δεν μπορούσα να κάνω. Στο πανεπιστήμιο που σπουδάζω τώρα το πρόγραμμα είναι πολύ αυστηρό και δεν υπάρχουν περιθώρια για να χρωστάς μαθήματα. Έχω μπει σε πολύ συγκεκριμένο πρόγραμμα και δουλεύω πιο συστηματικά”: Εύα, πρώην φοιτήτρια του ΕΚΠΑ στο τμήμα των μαθηματικών, πλέον φοιτήτρια του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου.

Λόγω αυτής της ελληνικής πραγματικότητας, τίθεται εύλογα το ζήτημα της αποτελεσματικότητας της αυτενέργειας στο ελληνικό πανεπιστήμιο. Μεγάλο μέρος της δουλειάς επαφίεται στην προσωπική προσπάθεια, επιμονή και πειθαρχία του φοιτητή, πράγμα που μπορεί να κάνει δύσκολη τη ζωή αρκετών από εμάς. Κι όμως αυτή η αυτενέργεια και αυτάρκεια, αν αναπτυχθεί μεθοδικά οδηγεί σε θετικά αποτελέσματα και στην ανάπτυξη μιας πιο ανεξάρτητης προσωπικότητας σε επαγγελματικό και προσωπικό επίπεδο, που εκτιμάται στο εξωτερικό από εργοδότες και καθηγητές.

“Οι Έλληνες που μας έρχονται για μεταπτυχιακό ή διδακτορικό έχουν υψηλό επίπεδο γνώσεων και κυρίως είναι αυτάρκεις. Έχουν μάθει να δουλεύουν μόνοι τους, χωρίς συνεχή καθοδήγηση και αυτό τους κάνει πολύ αποδοτικότερους από τους υπόλοιπους φοιτητές όταν βρεθούν στο περιβάλλον του ξένου πανεπιστημίου”: Χριστόφορος, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Imperial του Λονδίνου, στο τμήμα της Στατιστικής.

Βλέπουμε τελικά πως η ζυγαριά δεν γέρνει προς συγκεκριμένη κατεύθυνση. Η κάθε πλευρά έχει άλλα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα που πρέπει να εκτιμηθούν ανάλογα με την προσωπικότητα του καθενός από εμάς. Το σίγουρο είναι πως όποια κι αν είναι η επιλογή μας, αυτό που θα μας κάνει τελικά να ξεχωρίσουμε είναι η προσωπική δουλειά και το ενδιαφέρον μας για την επιστήμη μας.

Τεύχος 14ο, Φεβρουάριος- Μάρτιος 2013

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « Ζητείται ανάληψη ευθύνης